Konu: Rü'yet-i Hilal - İslami Sözlük

RÜ'YET-İ HİLAL - İSLAMİ SÖZLÜK

Hilal'in görülmesi Hilal; ay'ın batı tarafında göründüğü sıradaki halidirİkinci ve üçüncü günü ay'a da aynı isim verilir "Rü'yet" görme anlamındadır.Rü'yet-i hilal de bu hilallerin izlenerek çıplak gözle görülmesi anlamında bir İslâm fıkıh terimidir
Güneş ve ayın hareketleri bütün toplumlarda ay ve yıl hesapları için bir ölçüt olarak kabul edilmiştir Kamerî takvim, ay ve yıl hesaplarında ayın hareketlerini esas alan takvimdir İslâm dininin temel ibadetlerinden olan oruç ve hac ibadetlerinin vakitleri, ayın dünya etrafındaki dönüşlerine göre belirlenmiştir Kur'ân'da şöyle buyurulmaktadır: "Sana hilalleri soruyorlarDe ki: Onlar, insanlar ve hac için vakit ölçüleridir" (el-Bakara, 2/ 189)
Kameri aylar, hilalin batıda görülmesiyle başlar Hilalin tekrar batıda görünmesi bazen yirmi dokuz bazen de otuz gün sürdüğünden, kameri ayın başlangıcını tesbit etmek ancak onu sürekli izlemekle mümkündür
Ramazan orucuna başlamak ve orucu bitirmek Ramazan ve Şevvâl hilallerinin görülmesiyle olur Şaban ayının yirmi dokuzuncu günü hilal gözetlenir; şayet hava bulutlu ise veya hilal gözetlendiği halde görülmezse, Şaban ay'ı otuz güne tamamlanır ve Ramazana böyle başlanır Kamerî aylardan genellikle yedisi yirmi dokuz, beşi otuz gündür Hangi ayın yirmidokuz, hangisinin otuz gün olacağı astronomi bilginlerince dahi daha önceden tespit edilemediğinden, İslâm'ın bu iki temel ibadeti olan oruç ve Hacc'ın tam zamanında yapılabilmesi için hilalin her ay veya en azından Recep, Şaban, Ramazan, Şevval ve Zilhicce aylarında izlenmesi gerekmektedir Hilali izleme, ibadete bir zemin hazırladığı için aynı zamanda bir ibadettir Cenab-ı Allah'ın (O sayılı günler) Ramazan ay'ıdır İnsanlar için bir (rehber ve) hidayet kaynağı olan Kur'an bu ayda indirilmiştir Öyleyse sizden kim bu ay'a erişirse (bu ay'ın hilalini görürse) oruç tutsun" (el-Bakara, 2/185) buyurması bu ibadetin başlangıcını belirlemiştir Dolayısıyla hilalin rü'yeti ile yani görülmesiyle oruç ibadetine başlanır
Hilal ile ilgili olarak Hz Peygamber (sas)'den bize intikal etmiş hadisler bir hayli çoktur Ebu Hureyre (ra), Peygamber Efendimiz (sas)'in şöyle buyurduğunu söyler: "Ramazan orucunuzu hilali gördüğünüzde tutun Hilali gördüğünüzde açın Şayet hava kapalı olursa (ay'ın tespitine engel olursa) otuza tamamlayınız" (Buhari, Savm, II; Müslim, Siyam, 19, H No: 1081; Nesâî, Siyam, 9; Darimi, Sivam, 2; Ahmed b Hanbel, II, 422)
Başka bir rivayette ise şöyle buyurur: "Hilali görmedikçe orucu tutmayın Hilali görmedikçe orucu bozmayınHilali gördüğünüzde orucu açın Şayet hava kapalı olursa (hilalin görülmesine engel olursa) otuz gün sayın" (Ahmed b Hanbel, II, 430, 456)
Abdullah İbn Abbas (ra), Rasûlüllah (sas)'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: "Orucu Ramazan'dan önce tutmayın Orucu hilali gördüğünüzde tutun Hilali gördüğünüzde açın Şayet hilalin görülmesine bulut engel olursa otuz günü tamamlayın" (Nesâî, Siyam, 13; Tirmizi, Siyam 5, H No: 688)
Diğer bir rivayette: Abdullah İbn Abbâs der ki: Ramazan ayından önce oruca başlayanlara şaşarım Halbuki Rasûlüllah (sas) şöyle buyurdıı:
"Orucu hilali gördüğünüz de tutun ve hilali gördüğünüz zaman açın Şayet hava kapalı olursa (hilali görmenize mani olursa) sayıyı otuza tamamlayın " (Nesâî, Siyâm, 12; Dârimî, Savm, 2; Ahmed b Hanbel, I, 221; İmam Malik, Muvatta, Siyam, I, H No: 3)
Abdullah bin Ömer (ra)'den Rasûlüllah (sas)'in Ramazan'ı anlatarak şöyle buyurduğu rivayet olunur: "Hilali görmedikçe orucu tutmayın Hilali görmedikçe orucu açmayın Şayet hava kapalı olursa (hilali görmenize mani olursa) görüldüğü gibi kabul edin " (Buharî, Savm, 11; Müslim, Siyam, 2, H No: 1080; Nesâî, Siyam, 10, 11; Dârimî, Savm, 2; Muvatta, Siyam, I, H No: I)
Hava bulutlu olduğu takdirde ise, Ramazan hilali bir âdil kişinin, Şevvâl hilali de iki âdil kişinin şahitliğiyle sabit olur
Hilali gözleyen ve gördüğünü beyan eden kimsenin, âdil olması şarttır İmam-ı Merginanî (Hilali gördüğünü söyleyen kimsede) mutlaka adâlet aranır Zira İslâmi meselelerde, ibadet hususunda fâsıkın haberi makbul değildir Tahavî'nin "ister âdil olsun, ister âdil olmasın" sözünün tevili mestur olması (âdil mi, değil mi bilinmemesi) halindedir" (İmam Merginanî, Şerhu Bidayetil-Mübtedi, Kahire 1965, I, 121) diyerek, önemli bir konuya işaret eder Hilali tek başına gördüğünü iddia eden fasık bir kimse "Ulûl-emr" ve "kadı'ya" müracaat eder Eğer mü'minlerin velayetine haiz olan bu kimseler hilali gördüğü hususundaki bu beyanını tasdik ederlerse mesele yoktur Bu durumda bütün mü'minlerin oruca başlaması gerekir Ancak âdil olan bir kimse hilali gördüğünü ilân ederse, kadı (hakim) tasdik etsin veya etmesin, bunu duyan kimselerin oruca başlamaları farzdır (Fetavay-ı Hindiyye, I,197-198) Çünkü Ramazan ayının girdiği, âdil bir kimsenin beyanıyla sabit olmuştur