OSMANLI’DA ISLAHAT FAALİYETLERİ

1. 17. YY. ISLAHATÇILARI, ISLAHATLARI VE BU DÖNEM ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

a) 17. yy. Islahatçıları ve Islahatları

I. I. Ahmet: Padişahlığı hanedanın en büyük ve en akıllı üyesine veren Ekber ve Erşed sistemini getirdi. Amaç taht kavgalarını önlemektir. Şehzadelerin sancakta değil, sarayda yetişmesini öngören kafes usulünü getirdi.

II. Kuyucu Murat Paşa: Anadolu’da sosyal ve ekonomik nedenlere bağlı olarak çıkan Celali isyanlarını (halk isyanlarını) sert kullanarak bastırdı. Ülkede asayişi sağlamaya çalıştı.

III. II. Osman (Genç Osman): Lehistan üzerine yaptığı 1621 Hotin Seferi dönüşünde Yeniçeri Ocağını kaldıracağını söyledi. Saray içinde evlenme geleneğine aykırı hareket edip saray dışından evlendi. Devlet adamlarının ve ulemanın nüfuzunu kırmaya çalıştı. Bunun üzerine ulema ve yeniçeriler onu tahttan indirdiler ve öldürdüler. Bu durum askeri sınıfın yönetim üzerindeki etkisini gösterir.

IV. IV. Murat:
- İçki ve tütün yasağı uyguladı.
- Meyhaneleri ve kahvehaneleri kapattı.
- Kapıkulu ordusunun sayısını azalttı.
- Devlet adamlarından yapacağı ıslahatlar için raporlar hazırlamalarını istedi. Bu raporlar içerisinde en önemlisi Koçi Bey Risalesi’dir.

V. Tarhuncu Ahmet Paşa:
- Bütçenin gelir ve giderlerini denkleştirmeye çalıştı. İlk modern denk bütçeyi yaptı.
- Saray masraflarını kıstı.

VI. Köprülüler: Köprülü Mehmet Paşa geniş yetkilere sahip olmak şartıyla sadrazamlığa geldi.
- Devletin otoritesini yeniden sağladı.
- Köprülü Mehmet Paşa’nın ölümünden sonra yerine oğlu Fazıl Ahmet Paşa geçti.
- O da askeri ıslahatlarla Kapıkulu Ocaklarını ve Tımarlı Sipahileri ıslah etti.
- Fazıl Ahmet Paşa’dan sonra sadrazamlığa bu sefer de Köprülü Mehmet Paşa’nın damadı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa getirildi. Fakat hırs ve gururundan dolayı II. Viyana Kuşatmasını kaybedince canından oldu.
- Merzifonludan sonra yine Köprülü ailesinden biri olan Fazıl Mustafa Paşa sadrazam oldu. O da ıslahat faaliyetine giriştiyse de Osmanlı’nın duraklamasını engelleyemedi.

ÖNEMLİ NOT: Köprülüler dönemi duraklama dönemi içinde bir yükseliştir.

b) 17. yy. Islahatlarının Genel Özellikleri
-Islahatlarda Avrupa örnek alınmadı. Osmanlı’nın yükselme dönemine özellikle Kanuni dönemine bir özlem vardır. Hiçbir Batı etkisi görülmez.
-Baskı ve şiddet yoluyla ülkede asayişin sağlanmasına çalışıldı.
-Islahatlar genelde askeri ve ekonomik alanda yapılmıştır.
-Islahatlar ıslahatçıların hayatı ile sınırlı kalmıştır. Örneğin II. Osman’ın ıslahatları kendi hayatıyla sınırlı kalmıştır. Kendilerinden sonra gelen padişah veya sadrazamlar bu ıslahatları devam ettirmemişlerdir.
-Duraklamanın sebeplerine inilmemiş, gerçekçi çözümler aranmamış ve yüzeysel ıslahatlar yapılmıştır.
-Islahatlar padişah ve sadrazamların öncülüğünde yapılmıştır. Ulema ve devletin ileri gelen diğer yöneticileri ıslahatlara destek olmamışlardır.

ÖNEMLİ NOT: 17. yy.da dış politika, fetihler, hazine gelirleri, ordunun savaş gücü, devletin içteki otoritesi gibi konularda duraklama ve zayıflama görülmesine karşın güzel sanatlar alanında 17. yy.da gelişme devam etmektedir. İstanbul’da I. Ahmet döneminde yapılan Sultan Ahmet Camii bunun en güzel örneğidir.


2. 18. YY. ISLAHATLARI, ISLAHATÇILARI VE BU DÖNEM ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

a) 18. yy. Islahatçıları ve Islahatları

I. Lale Devri (1718 – 1730):
- 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile son bulan dönemdir.
- Bu dönemin padişahı III. Ahmet sadrazamı ise Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır. Matbaacı İbrahim Müteferrika ve şair Nedim de bu dönemin diğer önemli şahsiyetleridir.
- İlk sivil matbaa 1727’de İbrahim Müteferrika tarafından kuruldu. Matbaada ilk basılan eser ise Van kulu lügati’dir.
- Yeniçerilerden ilk itfaiye örgütü olan Tulumba Teşkilatı kuruldu.
- İlk çiçek aşısı (suçiçeği hastalığı )yapıldı.
- Paris, Londra, Viyana ve Berlin gibi önemli Avrupa şehirlerine ilk geçici elçilikler kuruldu. İlk elçimiz ise Paris’e giden 28 Çelebi Mehmet Efendi’dir.
- İstanbul’da kâğıt, kumaş, çini ve seramik fabrikaları açıldı.
- Doğu klasikleri Türkçeye çevrildi.

ÖNEMLİ NOT: Görüldüğü gibi Lale Devrinde sadece kültürel alanda ıslahatlar yapılmıştır. Askeri ve ekonomik alanda önemli bir ıslahat faaliyeti bulunmamaktadır. Ulema ve askerlerin kışkırtmasıyla 1730’da Patrona Halil İsyanı çıkacak ve bu dönem sona erecektir.

ÖNEMLİ NOT: Osmanlı’da Avrupalılaşma ilk olarak Lale devrinde başlamıştır.


II. I. Mahmut Dönemi Islahatları:
- Avusturya ordusunda görev yapan Kont Dö Bonnival Müslüman oldu ve Humbaracı Ahmet Paşa ismini aldı. Humbaracı Ahmet Paşa I. Mahmut’un ıslahat programını hazırlayan ve uygulayan kişidir.
- Humbaracı matematik eğitimi de veren ama asıl amacı subay yetiştirmek olan Hendesehane’yi kurdu. Bu okul Osmanlı’nın ilk modern Avrupa tarzı askeri-teknik okuludur (1734).

III. III. Mustafa Dönemi Islahatları:
- Koca Ragıp Paşa ve Baron Dö Tott III. Mustafa’nın ıslahatçı devlet adamlarıdır.
- Mühendishane-i Bahri Hümayun (Deniz Mühendishanesi) (1773)kuruldu.
- İlk defa iç borçlanmaya gidildi. Esham-ı Tahvilat adlı resmi kâğıtlar karşılığında özellikle Galata’daki tüccarlardan borç para alındı. Böylece maliyeyi düzeltmeye çalıştı.
- Sürat Topçuları Ocağı açıldı.

IV. I. Abdülhamit Dönemi Islahatları:
- Halil Hamit Paşa I. Abdülhamit’in ıslahatçı devlet adamıdır.
- Yeniçerilerin ellerindeki ulufelerini satmalarını yasakladı.
- Teknik bilgiye sahip subaylar yetiştirmek için istihkâm okulunu açtı.

V. III. Selim Dönemi Islahatları:
- III. Selim’in yaptığı yenilikler sadece askeri alanla sınırlı değildir. Devletin her kademesi ile ilgili düzenlemeler yapmıştır. Yaptığı bütün düzenlemelere Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) denir. Ayrıca kurduğu yeni orduya da Nizam-ı Cedit Ordusu adını vermiştir.
- Mühendishane-i Berri Hümayun’u (Kara Mühendishanesi) kurdu. (Prof. Dr. İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı)
- Avrupai tarzda eğitim gören Nizam-ı Cedit Ordusunu kurdu. Bu orduyu yeniçeri baskısından korumak için Kütahya ve Karaman’da yetiştirdi. Ayrıca bu ordunun masraflarını karşılamak için de İrad-ı Cedit hazinesini kurdu.
- Matbaa-i Amire adlı ilk devlet matbaasını kurdu.
- Paris, Londra, Viyana ve Berlin’e sürekli elçilikler kuruldu.
- Selimiye ve Levent kışlaları da bu dönem askeri mimari örnekleridir.
- Yerli malı kullanılması ilk defa teşvik edildi.
- Fransızca bu dönemde devletin ilk resmi yabancı dili oldu. Çünkü ıslahatlarda bu dönemde Fransa örnek alınıyordu.

ÖNEMLİ NOT: Nizam-ı Cedit yenilikleri Osmanlı’daki ilk programlı ve köklü yenilik sayılabilir. Çünkü III. Selim bu ıslahatları yapmadan önce halktan kahvehaneler vasıtasıyla 200’e yakın rapor hazırlatmıştır.
Fakat III. Selim dönemi yeniçeriler, ulema ve İstanbul esnafının çıkardığı Kabakçı Mustafa isyanı ile son bulmuştur. Bu da yeniliklerin benimsenmediğini ve yenilik karşıtlarının hala çok güçlü olduğunu gösterir.


b) 18. yy. Islahatlarının Genel Özellikleri
- Islahatlarda Avrupalılaşma vardır. Batının teknik ve askeri üstünlüğü kabul edilmiştir.
- Islahatlar askeri ve mali alanda yoğunlaşmıştır.
- Islahatlar ıslahatçı devlet adamlarının öncülüğünde yapılmıştır ve ıslahatlar ıslahatçıların hayatı ile sınırlı kalmıştır.
- Duraklama dönemindeki baskı ve şiddet politikasından vazgeçilmiştir.
- Islahatlar halka mal edilmeye çalışılmıştır.
- Gerçekçi çözümler aranmış ve sorunların temeline inilmiştir.
- Hemen hemen her alanda ıslahat çalışmaları yapılmıştır. Mimari, eğitim, askeri ve mali alanda Avrupa’dan etkilenilmiş ve ilk defa Avrupa’dan yabancı uzmanlar getirtilmiştir.


2006 KPSS-I
Osmanlı devletinde 18. yy.da Avrupa’dan getirilen uzmanlardan yararlanılarak askeri alanda ıslahat yapılması aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A)Avrupa’dan ilk kez borç para alındığını
B) Avrupa ile ekonomik ilişkilerin iyi olduğunu
C)Avrupa’nın teknik alandaki üstünlüğünün kabul edildiğinin
D)Müslüman olmayanlara tanınan hakların genişletildiğini
E)Saltanat sisteminde değişiklik yapıldığını

Cevap: C


3. 19. YY. ISLAHATÇILARI, ISLAHATLARI VE BU DÖNEM ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

a) 19. yy. Islahatçıları ve Islahatları

I. II. Mahmut Dönemi Islahatları (1808 – 1839)

II. Mahmut Osmanlı’da en çok ıslahat yapan padişahtır. Yaptığı ıslahatlar şunlardır;

1. Sened-i İttifak’ın İmzalanması- 1808
Bu bir sözleşmedir. Ayan dediğimiz toplumun ileri gelen zengin eşrafı ile padişah II. Mahmut arasında imzalanmıştır. II. Mahmut yapacağı ıslahatlardan önce kendisini güven içine almak ve yapacağı ıslahatlara zemin hazırlamak için ayanlarla bir sözleşme yaptı.
Bu sözleşmeye göre;
a) Eğer padişah II. Mahmut’a karşı bir isyan ya da başkaldırı olursa ayanlar emir beklemeksizin gelip padişaha yardım edecekler.
b) Padişah II. Mahmut da bunun karşılığında ayanlara bulundukları eyaletlerinde vergi ve asker toplama yetkisini verecek onları bulundukları bölgenin resmi temsilcisi olarak kabul edecektir.

ÖNEMLİ NOT: Bu sözleşme bir anayasal hareket değildir. Çünkü çok dar kapsamlıdır. Eşitlikçi değildir. Çünkü sadece padişah ve ayanlardan bahsetmektedir. Genel değil özeldir. Özel olan padişah ve ayanlardır. Halkı ilgilendiren hiçbir madde yoktur. Herhangi bir dış etki sonucunda da yapılmamıştır.
Padişahın yetkilerini kısıtlayan ilk gelişmedir. Çünkü padişah Rumeli’deki eyaletleri ayanların kontrolüne bırakmıştır. Bu yönüyle 1215’te İngiltere’de Kral Yurtsuz Jan’ın yetkilerini kısıtlayan Magna Carta’ya benzer.

2. Sekban-ı Cedit ordusu Nizam-ı Cedit’in yerine kuruldu (1808). Fakat Sekban-ı Cedit yeniçerilerin tepkisi üzerine hemen lağvedildi.
3. 1825’te padişah bu sefer Eşkinci Ocağı diye yeniçerilere alternatif bir ordu kurdu.
4. 1826’da Yeniçeri Ocağını kaldırdı. Bu olaya da hayırlı olay manasında Vakay-ı Hayriye dendi. Çünkü padişah büyük bir baskı altında kaldığı yeniçerilerden kurtulmuş oluyordu.
5. 1826’da Yeniçeri Ocağının yerine bu sefer Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusunu kurdu.
6. Valileri redif adlı askeri birlikleri yetiştirmekle görevlendirdi.
7. Harp Okulu, Askeri Tıp Okulu ve Mızıka-i Hümayun (bando) açıldı.
8. Askerlik işlerini düzenlemek için Darul Şuray-ı Askeri’yi açtı.
9. İlk milli marş olan “Mahmudiye Marşı”nı Donizetti Paşaya hazırlattı.
10. Tımar sistemini kaldırdı.
11.Divan-ı Hümayunu kaldırdı. Yerine nazırlıkları kurdu.
12. Memurlar maaşa bağlandı.
13.Müsadere kaldırıldı. Böylece özel mülkiyet güvence altına alındı.
14. Askeri ve vergi amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı. Sadece erkekler sayıldı.
15. Muhtarlıklar kuruldu.
16. Posta teşkilatı kuruldu.
17. Pasaport (Mürur tezkeresi) ve Karantina Teşkilatı kuruldu.
18. Devlet memurlarına pantolon, fes ve setre giyme zorunluluğu getirildi.
19. Resmini devlet dairelerine astırdı.
20. Yerli malı zorunlu kılındı ve Tağşiş uygulaması ile paranın ayarı düşürüldü.
21. Eyaletlerde askeri, ekonomi ve yönetim işlerine bakan müşirlikler kuruldu.
22. İlköğretim İstanbul’da zorunlu kılındı.
23. Adli memur yetiştirmek için Mekteb-i Maarif-i Adliye açıldı.
24. Tercüme odaları kuruldu.
25. Yurtdışına ilk öğrenciler gönderildi.
26. İlk resmi gazete Takvim-i Vekayi kuruldu.
27 İlk Rüştiyeler ve öğretmen yetiştirmek için Mekteb-i Ulum-u Edebiye açıldı.
28.Bugünkü Danıştay ile Yargıtayın görevini gören Meclis-i Vâlây-ı Ahkâm-ı Adliye açıldı. Ayrıca hükümetle kişiler arasındaki davalara bakan Dar-ı Şuray-ı Bab-ı Âli meclisleri açıldı.
29. İlk yurtiçi seyahatine çıkan padişah oldu.
30. Yetkileri kısıtlanan ilk padişah oldu.
31.Valisinin pazarlıklarına boyun eğen ilk padişah oldu. (Kavalalı Mehmet Ali Paşa –Mısır Valisi- kendisinden zorla Suriye valiliğini aldı.


2006 KPSS-I
Osmanlı Devletinde devlet memurlarına setre, pantolon ve fes giyme zorunluluğu hangi padişah döneminde getirilmiştir?

A) II. Mahmut
B) III. Selim
C) Abdülmecit
D) I. Abdülhamit
E)IV.Murat

Cevap: A


II) Tanzimat Dönemi Islahatları

Tanzimat Dönemi 2’ye ayrılır. Birinci dönem 1839 Tanzimat Fermanı ya da diğer ismi ile Gülhane Hattı Hümayunu ile başlayan dönemdir. İkinci dönem ise 1856 Islahat Fermanı ile başlayıp 1876’da Kanun-u esasi ile sona eren dönemdir.

Abdülmecit ve Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu):

Fermanı hazırlayan Dış İşleri Bakanı Mustafa Reşit Paşa, ilan ettiren padişah ise Abdülmecit’tir.
Bu fermana göre:
- Herkesin ırz, can, namus ve mal emniyeti sağlanacak
- Hiç kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak
- Herkesin gelirine göre vergi alınacak
- Mahkemeler herkese açık olacak ve yasalar herkese eşit şekilde uygulanacaktır.
- Askerlik belli bir düzene oturtulacak ve 5 yılla sınırlandırılacak. Müslüman olan ve olmayan herkes askere alınacaktır.
- İltizam usulü kaldırılacak. Muhassal adlı memurlar vergiyi toplayacaktır.
- Hıristiyanlar da askere alınacaktır.
Tanzimat Fermanı padişah üstünlüğü yerine kanun üstünlüğü anlayışını getirdiğinden dolayı Anayasal düzene geçiş yolunda atılan ilk adımdır. Fakat kesinlikle Anayasal yönetime geçilmemiştir. Sadece bir adım atılmıştır.
Tanzimat Fermanı aynı zamanda Osmanlı’da İnsan Hakları ile ilgili atılan ilk adımdır.
Müslüman – Müslüman olmayan ayrımını ortadan kaldırıp eşit vatandaşlık sistemini getirmeye çalışmıştır.
Bu ferman Osmanlıcılık siyaseti yolunda atılan ilk adımdır.
Hükümdarların padişahlık yetkilerini kısıtlaması ve temel hakları yasa ile güvence altına alması yönüyle 1215 İngiltere’sindeki Magna Carta’ya benzer.
Fakat bir halk hareketi sonucu ortaya çıkmamış olması yönüyle de Magna Carta’dan ayrılır. Çünkü Tanzimat Fermanı padişahın bir lütfu olarak ilan edilmiştir. Bu fermanın ilan edilmesinde etkili olan sebepler ise şunlardır:
1. Mısır sorununun (Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın isyan edip bağımsız hareket etmesi) büyümesi.
2. Boğazların devletlerarası bir sorun haline gelmesi
3. Fransız ihtilalinin milliyetçilik düşüncesinin zararlı ve yıkıcı etkisinin ortadan kaldırılmak istenmesi
4. Rusya’ya karşı İngiltere ve Fransa’nın desteği alınmaya çalışılmasıdır. Çünkü İngiltere ve Fransa’nın istekleri doğrultusunda reformlar yapılmıştır.
Bu ferman Avrupalıların iç işlerimize karışmalarını engellemek için hazırlandı. Fakat Avrupalılar azınlıkların haklarının yeterince korunmadığını ileri sürecekler ve iç işlerimize daha çok karışmaya başlayacaklardır.
Bu fermandan hem Müslimler hem de Gayr-i Müslimler memnun olmadılar. Müslimler gayr-ı Müslimlerle eşit tutulduklarından dolayı memnun olmadılar. Gayr-ı Müslimler de artık askere alınacaklarından dolayı memnun olmadılar. Bundan dolayı ilerde ıslahat fermanı çıkarılacak gayr-i Müslimlere bedelli askerlik usulü getirilecektir.

Abdülmecit ve Islahat Fermanı (28 Şubat 1856):

Tanzimat fermanını ilan eden Abdülmecit devleti yıkılmaktan kurtarmak için bu sefer de Islahat Fermanını ilan etti.
Bu ferman Rusya ile yapılan Kırım Savaşının son yıllarında hazırlandı. Paris Antlaşmasının imzalanmasından altı hafta önce de ilan edildi ve Paris Antlaşmasının maddeleri arasına girdi.
Fermanın hazırlanma amacı Paris Antlaşmasında İngiltere ve Fransa’nın desteğini almaktı. Bu fermanın ilanında tamamen dış baskılar etkili olmuştur diyebiliriz.
Bu fermanın hükümleri ise şöyledir:
1. Herkesin ırz, can, namus ve mal emniyeti sağlanacaktır.
2. Devlet memurluğuna ve askerliğe gayrimüslimler de alınacaktır.
3. Resmi yazılarda Hıristiyanlar için hakaret yazıları kullanılmayacak (gâvur gibi)
4. Rüşvetin yasak olduğu kanunen de belirtilecektir.
5. Herkes okul açmakta serbesttir.

ÖNEMLİ NOT: Bu madde Osmanlı’da eğitimde ikiliğin doğmasına sebep olacaktır. Çünkü yabancılar da okul açabilecekler.
6. Hıristiyanlardan askerlik görevi yerine alınan cizye kaldırıldı. Yerine Bedelli Askerlik (Nakdi Bedel Usulü) getirildi.
7. İşkence, zehirlenme, dayak ve angarya (bedava çalışma) resmen kaldırılacak
8. Gayrimüslimler de belediye ve il genel meclislerine üye olabileceklerdir.
9. Gayrimüslimler mahkemelerde kendi dinlerine göre yemin edebileceklerdir
10. Yabancılar Osmanlı ülkesi sınırları içinde mülk sahibi olabileceklerdir.
11. Müslüman ve Gayri Müslimler arasındaki Ceza ve Ticaret davaları için Karma Mahkemeler kurulacaktır.
Islahat Fermanı ağırlıklı olarak Gayrimüslimlere haklar getirdiğinden dolayı özeldir. Tanzimat fermanı ise herkese haklar getirdiğinden dolayı geneldir.
Islahat Fermanı ayrıcalık içerir. Çünkü gayrimüslimler bedelli askerlik yapabilecekler ama Müslimler bedelli askerlik yapamayacaklardır. Böylece gayrimüslimler Müslimlerden daha ayrıcalıklı duruma gelmişlerdir.

Abdülmecit Döneminde Yapılan Diğer Yenilikler (1839 – 1861):

- İlk dış borç alındı 1854. (İngiltere’den)
- İlk demiryolları yapılmaya başlandı. Demiryolları şirketi 1856’da kuruldu. İlk demiryolu da 1866’da İzmir-Aydın arasında yapıldı.
- 1841’de Osmanlı Posta Teşkilatı kuruldu.
- İlk kâğıt para Kaime basıldı (1840).
- 1856’da İngilizler tarafından Osmanlı Bankası kuruldu ve devlet para basma yetkisini bu bankaya verdi.
- İl genel meclisleri kuruldu. Gayrimüslimler de bu meclislere alındı.
- Aşar vergisinin Maliye Bakanlığı memurlarınca toplanması kuralı getirildi. Önceden mültezimler aracılığıyla iltizam sistemi doğrultusunda toplanıyordu ve bu mültezimler aşarın oranını keyfi olarak artırabiliyordu.
- 1861 de gedik usulüne son verildi. Gedik usulü nedir? Gedik, ustaların dükkân açma ve mesleklerini icra etme hakkıdır. Gedik sahiplerinin yapacakları işi ve satacakları malı başkaları yapamaz ve satamaz. Bu sistem esnaf arasında tekelleşmeye sebep olmaktaydı. Örneğin kuyumculuk yapmak isteyen bir kişi o bölgedeki kuyumculardan izin almalıdır.
- İlk kez yabancı okullar bu dönemde açıldı.
- Milli eğitim işlerinin yürütülmesi ve kontrolü için Meclis-i Daimi-i Maarif-i Umumiye kuruldu. Fakat eğitimde birlik sağlanamadı. Çünkü medreseler bu meclise bağlanmadı ve bağımsız hareket ettiler
- Mülkiye okulları, öğretmen okulları ve sanat okulları açıldı.
- İlk Kız rüştiyesi (ortaokulu) açıldı (1861).
- Dil ve tarih alanlarında çalışma yapmak ve ders kitaplarını yazmak üzere 1851’de Encümen-i Daniş kuruldu. Sözlükçü Redhouse ve ünlü tarihçi Hammer de bu komisyonun üyesiydi. Fakat Encümeni Daniş 1861’de dağıldı.

Abdülaziz Dönemi (1861 – 1876)

Mecelle adlı İslam hukukunu esas alan ama çağdaş Avrupa Hukuku tarzında hazırlanmış olan Osmanlı medeni kanunu yazılmaya başlandı (1868). Bu hazırlama faaliyeti 1875’e kadar devam etti. 1876’da mecelle yürürlüğe girdi.
Mecelle Osmanlının ilk Medeni Hukuku’dur.
- 1868 de Mithat paşa tarafından köylüye kredi vermek amacıyla Memleket Sandıkları kuruldu.
- 1864’te Vilayet Nizamnamesi hazırlandı ve bütün vilayetler sancaklara, kazalara, nahiye ve köylere ayrıldı. Sancaklara mutasarrıf, kazalara kaymakamlar, nahiyelere nahiye müdürleri getirildi.
- Dolmabahçe Sarayı tamamlandı.
- 1846’da Maarif-i Umumiye Nezareti kuruldu.
- 1869’da Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile eğitim-öğretim belli aşamalara ayrıldı.
Sıbyan (hazırlık)
Rüştiye (ortaokul)
İdadi (lise)
Sultani (lise)
Darü’l-Fünun (üniversite) 1870 kuruldu.
Burada bir şey belirtmeliyim ki idadilerle sultaniler aynı seviyedeki okullardır. Yalnız sultanilerde daha ileri düzeyde eğitim verilmektedir.
- 1868’de Galatasaray Sultanisi kuruldu.
- 1872 de idadiler açıldı
- 1870’te kız öğretmen okulu olan Darü’l Muallimat kuruldu.
- 1873’te yetim Müslüman çocukların eğitimi için Darüş Şafaka kuruldu.
- 1863’te Robert Koleji açıldı.
- 1873 Halepa Fermanı ile Girit özerk oldu.


2006 KPSS-I
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da Tanzimat Dönemindeki gelişmelerden biridir?

A) İlk Osmanlı matbaasının kurulması
B) Müslüman olmayanların askerlik yapabilmesi
C) İlk resmi gazetenin çıkarılması
D) Yeniçeri Ocağının kurulması
E)Nizam-ı Cedit Ordusunun kurulması

Cevap: B



OSMANLI'DA ISLAHATLAR TEST

1.
I. Fazıl Ahmet Paşa
II. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
III. Mustafa Reşit Paşa
IV. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
V. Humbaracı Ahmet Paşa
Yukarıda bazı ıslahatçı devlet adamları verilmiştir. Bunlardan hangileri 17. yy. ıslahatçılarından değildir?


A) Yalnız II
B) II-III
C) I-II-IV
D) II-III-V
E) I-IV



2.
I. Celali İsyanları
II. Eyalet İsyanları
III. Milliyetçi İsyanlar
IV. Yeniçeri İsyanları
Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı’nın 17. yy.da karşılaştığı sorunlardan değildir?


A) Yalnız II
B) Yalnız II
C) II-III
D) I-II-IV
E) I-II-III




3.
I. Kuvvet ve şiddete başvurma
II. Orduyu disiplin altına alma
III. Yönetimde yeniliklere gitme
IV. Denge politikasına yönelme
V. Avrupalılaşma
Yukarıdakilerden hangileri 17. yy.da yapılan ıslahatların özelliklerinden değildir?

A) Yalnız V
B) I-II-III
C) II-IV-V
D) IV-V
E) III-IV-V


4. 17. yy. ıslahatlarının ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupalılaşma
B) Dağılmayı engelleme
C) Milliyetçilik etkisinin zararlarını engelleme
D) Yükselme dönemini tekrar yaşatma
E) Maliyeyi düzeltme




5.
I. Maliye
II. İlmiye
III. Kalemiye
IV. Ordu
V. Donanma
VI. Toprak yönetimi

17. yy.da yukarıdaki alanlardan hangilerinde bir bozulma yaşanmamıştır?

A) Yalnız II
B) II-III
C) I-IV-V
D) II-IV-V
E) Yalnız V


6.
I. Maliye
II. Ordu
III. İlmiye
Tımar sisteminin 17. yy.da bozulması yukarıdaki alanlardan hangilerini etkilemiştir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I-II
E) II-III


7. Şehzadelerin sancaklara gönderilmesi uygulamasına son veren padişah kimdir?


A) Fatih
B) III. Murat
C) I. Ahmet
D) II. Osman
E) IV. Murat



8.
I. Uzun süren ve gelir getirmeyen savaşlar
II. Tımarlı Sipahi sayısının azalması
III. Kapıkulu askeri sayısının artması
IV. Sancak usulüne son verilmesi
V. Ticaret yollarının yön değiştirmesi

17. yy.da görülen yukarıdaki gelişmelerden hangileri hem maliyenin bozulduğunu hem de ordu sisteminin bozulduğunu gösterir?

A) I-II-III
B) I-III-IV
C) II-IV-V
D) I-II
E) I-II-IV-V




9.
I. Kısa süreli çözümler aranmıştır.
II. Yüzeysel ıslahatlardır.
III. Islahatlar halka mal edilmeye çalışılmıştır.
IV. Baskı ve şiddet yoluyla uygulanmaya çalışılmıştır.

Yukarıdakilerden hangileri 17. yy. ıslahatlarının ortak özelliklerinden değildir?


A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I-II
D) I-IV
E) II-III



10.
I. Kadınların yönetimde etkili
Olması
II. Şehzadelerin sancaklara çıkmaması
III. Divan teşkilatına padişahın başkanlık yapmaması
IV. Rüşvet ve iltimasın artması
V. Şehzadelerin sancaklarda isyan etmeleri

Yukarıdakilerden hangileri 17. yy.da görülen gelişmelerden biri değildir?


A) I-III
B) II-IV
C) Yalnız V
D) III-V
E) II-IV-V



11. Aşağıdakilerden hangisi Yeniçeri Ocağının bozulmasının sebeplerinden biri değildir?

A) Devşirme sisteminin bozulması
B) Türk kökenlilerin de ocağa alınması
C) Ulufelerin ayarı düşük akçe ile verilmesi
D) Dirliklerin haksız dağıtılması
E) Yeniçerilerin askerlik dışındaki işlerle ilgilenmeleri




12.
I. Denge politikaları
II. Batılılaşma
III. Kaybettiği toprakları geri alma
Osmanlı’nın 18. yy. dış politikası için yukarıdakilerden hangileri söylenemez?


A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I-II
E) II-III



13.
I. Askeriye
II. İlmiye
III. Yönetim

18. yy.da en çok yukarıdaki alanlardan hangisi doğrultusunda ıslahatlar yapılmıştır?



A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I-II
E) II-III



14.
I. Yeniçeri Ocağının ilk defa kaldırılmak istenmesi
II. İlk matbaanın kurulması
III. İlk nüfus sayımı
IV. İlk modern askeri okulun açılması

Yukarıdakilerden hangileri 18. yy.da yapılan ıslahatlar içerisinde gösterilemez?


A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I-III
D) II-IV
E) II-III



15.
I. Kavalalı İsyanı
II. Patrona Halil İsyanı
III. Kabakçı Mustafa İsyanı
IV. Milliyetçi isyanlar
V. 31 Mart İsyanı

Yukarıdakilerden hangileri 18. yy. isyanlarından değildir?

A) Yalnız I
B) I-V
C) II-III
D) I-IV-V
E) II-III-IV





16.
I. I. Mahmut
II. III. Selim
III. II. Mahmut
IV. IV. Murat
V. II. Osman

Yukarıdakilerden hangileri Batı tarzı yenilikler yapmamıştır?


A) I-V
B) II-IV
C) IV-V
D) II-III
E) I-III-V


17.
I. Ulema
II. Asker sınıfı
III. Esnaf
IV. Avrupalı devletler
V. Azınlıklar

Yukarıdakilerden hangileri 18. yy. ıslahatlarına karşı çıkan gruplar arasında sayılamaz?



A) Yalnız IV
B) II-III
C) I-IV-V
D) IV-V
E) I-II-III




18.
I. Baron Dö Tott
II. Humbaracı Ahmet Paşa
III. Koçi Bey
IV. Tarhuncu Ahmet Paşa
V. Alemdar Mustafa Paşa

Yukarıdakilerden hangileri 18. yy. ıslahatçılarındandır?


A) I-II-III
B) II-III
C) IV-V
D) I-II
E) I-II-IV-V





19.
I. İlk devlet matbaasının kurulması
II. İlk sürekli elçiliklerin açılması
III. İlk ıslahat programının hazırlanması
IV. İlk modern Avrupa tarzı okulların açılması


Yukarıdakilerden hangileri III. Selim dönemine ait gelişmelerdendir?


A) I-II
B) I-III
C) II-IV
D) III-IV-V
E) I-II-III




20.
I. Mimaride Avrupalılaşma
II. Askeri alanda Avrupa tarzı ıslahatların başlaması
III. Avrupa’ya ilk geçici elçiliklerin açılması
Yukarıdakilerden hangileri Lale Devri yenilikleri arasında yer alır?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I-III
E) II-III




21. I. Mahmut’un yaptığı ıslahatlarda en büyük yardımcısı aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A) Baron Dö Tott
B) Kont Dö Bonnival (Humbaracı Ahmet Paşa)
C) Tarhuncu Ahmet Paşa
D) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
E) Alemdar Mustafa Paşa



22. Yabancı mallar hangi yüzyıldan itibaren Osmanlı ticaretini olumsuz yönde etkilemeye başlamıştır?
A) 16. YY.
B) 17. YY.
C) 18. YY.
D) 19. YY.
E) 20. YY.


OSMANLI’DA ISLAHATLAR CEVAPLAR
1 D 13 A
2 B 14 C
3 D 15 D
4 D 16 C
5 E 17 D
6 D 18 D
7 C 19 E
8 A 20 D
9 B 21 B
10 C 22 C
11 D
12 A